Czym jest zespół Lyncha?

Zespół Lyncha to dziedziczna predyspozycja do rozwoju określonych nowotworów. Wiedza o tym, że mamy mutacje związane z tym zespołem, pozwala na wdrożenie odpowiednich działań profilaktycznych i diagnostycznych u osób ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka. 

Jeśli rozpoznano u Ciebie lub krewnego zespół Lyncha, koniecznie przeczytaj ten kompleksowy poradnik. Dowiesz się m.in., jak zespół Lyncha wpływa na leczenie onkologiczne oraz czy warto przebadać najbliższych.

Spis treści:

• Co to jest zespół Lyncha (HNPCC)?
• Jakie są przyczyny zespołu Lyncha?
• Jak się dziedziczy zespół Lyncha?
• Czy wszystkie osoby z zespołem Lyncha zachorują na nowotwór?
• Które nowotwory są związane z zespołem Lyncha?
• Ryzyko rozwoju raka w zależności od genu
• Jakie są typy zespołu Lyncha?
• Objawy zespołu Lyncha
• Jak zdiagnozować zespół Lyncha?
• Kto powinien wykonać badania genetyczne w kierunku zespołu Lyncha?

Zespół Lyncha (HNPCC) – co to jest?

Zespół Lyncha, dawniej określany jako HNPCC (dziedziczny niepolipowaty rak jelita grubego), to genetycznie uwarunkowany zespół. Znacząco zwiększa on ryzyko rozwoju nowotworów, zwłaszcza raka jelita grubego oraz raka trzonu macicy. Przyczyną zespołu Lyncha są wrodzone mutacje w genach odpowiedzialnych za naprawę DNA, co prowadzi do niestabilności genetycznej i większej podatności na transformację nowotworową.

Zespół Lyncha może dotknąć każdego: szacuje się, że dotyczy ok. 1 na 300 osób [1]. Diagnostyka zespołu Lyncha jest bardzo ważna, by zidentyfikować osoby z podwyższonym ryzykiem.

Jakie są przyczyny zespołu Lyncha?

W zdrowych komórkach podczas kopiowania DNA zdarzają się drobne błędy, tj. niedopasowania zasad oraz małe wstawki/ubytki. Rozpoznaje je i naprawia je system MMR (ang. mismatch repair), który działa jak „korektor”. Gdy jeden z genów MMR jest uszkodzony (mutacja wrodzona), a w komórce nowotworowej dochodzi do „drugiego uderzenia” (np. utraty drugiej kopii genu albo inaktywacji somatycznej), system naprawy przestaje działać prawidłowo.

Przyczyną zespołu Lyncha są właśnie mutacje w genach odpowiedzialnych za naprawę niedopasowań DNA, takich jak MLH1, MSH2, MSH6 i PMS2. Te geny odgrywają kluczową rolę w korygowaniu błędów, które mogą pojawić się podczas kopiowania DNA. Mutacja w jednym z nich prowadzi do gromadzenia się błędów w DNA, co z kolei zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów.

Inną genetyczną przyczyną zespołu Lyncha jest delecja EPCAM, która „wycisza” gen MSH2 w nabłonkach. Klinicznie daje to obraz zespołu Lyncha – zwłaszcza wysokie ryzyko raka jelita grubego. Jednocześnie w porównaniu z klasycznymi mutacjami MSH2 ryzyko części nowotworów pozajelitowych (np. endometrium) bywa mniejsze i dane na ten temat  są ograniczone [2]. 

W nowotworach związanych z zespołem Lyncha często występuje cecha MSI‑H/dMMR (niestabilność mikrosatelitarna / upośledzenie naprawy MMR). Cecha ta może wpływać na dobór leczenia – w tym na możliwość zastosowania immunoterapii u części pacjentów. 

Jak dziedziczy się zespół Lyncha?

Zespół Lyncha dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący. Oznacza to, że wystarczy jedna kopia zmutowanego genu od jednego z rodziców, aby mieć większe ryzyko zachorowania na nowotwory. W praktyce oznacza to, że dziecko osoby z zespołem Lyncha ma 50% szans na odziedziczenie mutacji. Świadomość sposobu dziedziczenia jest kluczowa dla planowania rodziny i podejmowania decyzji dotyczących diagnostyki genetycznej również najbliższych.

Czy wszystkie osoby z zespołem Lyncha zachorują na nowotwór?

Nie, nie u wszystkich osób z zespołem Lyncha rozwinie się nowotwór. Trzeba jednak pamiętać, że ryzyko zachorowania na raka jest u nich znacznie wyższe niż w populacji ogólnej. Predyspozycja nie jest wyrokiem. Jeśli masz mutację w genie związanym z zespołem Lyncha, oznacza to jedynie większą predyspozycję do rozwoju nowotworów. Mutacja nie oznacza, że na pewno zachorujesz.

Wiele osób z zespołem Lyncha, dzięki regularnym badaniom profilaktycznym i odpowiedniemu stylowi życia, może uniknąć rozwoju raka lub wykryć go wcześnie.

Nawet w rodzinach z mutacją nie wszyscy zachorują. Wpływ na to mają geny, płeć, styl życia, przypadkowe zmiany w komórkach, monitorowanie). U większości osób z zespołem Lyncha nowotwór rozwija się dopiero, gdy dojdzie do utraty drugiej kopii genu i powstanie defekt MMR – dlatego badania przesiewowe mają ogromny sens.

Warto planować badania rodzinne (tzw. kaskadowe): po wykryciu mutacji u jednej osoby w rodzinie można zaproponować testy krewnym. Zaczyna się od krewnych I stopnia (dzieci, rodzeństwo, rodzice). To często najszybsza droga do realnego zmniejszenia liczby zachorowań w rodzinie.

Które nowotwory są związane z zespołem Lyncha?

Zespół Lyncha może powodować wiele nowotworów. Mówi się nawet o spektrum zespołu Lyncha. Najsilniej kojarzą się z nim: rak jelita grubego, rak endometrium (trzonu macicy) oraz rak jajnika, ale też (rzadziej) nowotwory: górnego odcinka przewodu pokarmowego (rak żołądka i rak jelita cienkiego), rak dróg żółciowych, trzustki, moczowodu i miedniczek nerkowych (urotelialne górnych dróg moczowych), pęcherza, a także niektóre guzy mózgu i zmiany skórne typu Muir–Torre (nowotwory gruczołów łojowych). 

Ryzyko zależy mocno od genu i płci. Ogólnie najwyższe jest zwykle przy mutacjach MLH1/MSH2, umiarkowane przy MSH6, a najniższe przy PMS2 [1,2].

Dla części nowotworów (np. raka piersi) dane są niespójne i nie zawsze można jednoznacznie powiedzieć, czy ryzyko jest rzeczywiście podwyższone [3].

Dziedziczny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością (HNPCC)

Zespół Lyncha jest główną przyczyną dziedzicznego raka jelita grubego niezwiązanego z polipowatością (HNPCC). W przeciwieństwie do rodzinnej polipowatości gruczolakowatej, gdzie w jelicie grubym występują liczne polipy, w przypadku zespołu Lyncha rak jelita grubego rozwija się bez wcześniejszego występowania dużej liczby polipów.

Mutacje w genach MLH1, MSH2, MSH6 i PMS2 są odpowiedzialne za ten typ nowotworu jelita grubego. Osoby z zespołem Lyncha powinny regularnie robić kolonoskopię (najszybsze terminy na to badanie znajdziesz na stronie Onkoskaner.pl).

Nowotwory kobiece (rak piersi, rak endometrium, rak jajnika)

Zespół Lyncha, choć najczęściej kojarzony z rakiem jelita grubego, zwiększa również ryzyko rozwoju nowotworów kobiecych. Rak endometrium, czyli rak trzonu macicy, jest jednym z najczęstszych nowotworów ginekologicznych związanych z tym zespołem. Pacjentki z zespołem Lyncha mają również podwyższone ryzyko zachorowania na raka jajnika.

Nowotwory górnego odcinka przewodu pokarmowego (żołądek i jelito cienkie)

Oprócz raka jelita grubego zespół Lyncha wiąże się z ryzykiem rozwoju nowotworów w górnym odcinku przewodu pokarmowego. W tym: raka żołądka i raka jelita cienkiego. Rak żołądka u pacjentów z zespołem Lyncha może mieć inny przebieg niż rak żołądka niezwiązany z tym zespołem. Wczesna diagnostyka i regularne gastroskopie są kluczowe dla wykrycia tych nowotworów na wczesnym etapie.

Nowotwory dróg żółciowych

Nowotwory dróg żółciowych, choć rzadziej spotykane niż rak jelita grubego czy rak endometrium, również mogą być związane z zespołem Lyncha. Mutacje w genach naprawy DNA zwiększają ryzyko rozwoju raka dróg żółciowych zarówno wewnątrz-, jak i zewnątrzwątrobowych. Diagnostyka nowotworów dróg żółciowych u osób z podejrzeniem zespołu Lyncha może być trudna. Ważne jest więc uwzględnienie tego ryzyka w procesie diagnostycznym.

Nowotwory trzustki

Zespół Lyncha zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów trzustki. Rak trzustki jest jednym z najtrudniejszych do wyleczenia nowotworów. Jego związek z zespołem Lyncha podkreśla znaczenie badań genetycznych u osób z rodzinną historią raka trzustki. Wczesne wykrycie raka trzustki, zwłaszcza u osób z zespołem Lyncha, może poprawić rokowania pacjentów. Badania przesiewowe mogą obejmować rezonans magnetyczny (MRI) lub endosonografię (EUS).

Nowotwory moczowodu, miedniczek nerkowych i pęcherza

Osoby z zespołem Lyncha mają zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów układu moczowego, w tym raka moczowodu, raka miedniczek nerkowych i raka pęcherza moczowego. Mutacje w genach naprawy DNA mogą prowadzić do niestabilności genetycznej w komórkach nabłonka dróg moczowych, co zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów. Regularne badania moczu i badania obrazowe mogą pomóc we wczesnym wykryciu tych nowotworów.

Guzy mózgu

Guzy mózgu, zwłaszcza glejaki, mogą występować częściej u osób z zespołem Lyncha, choć związek ten jest mniej wyraźny niż w przypadku raka jelita grubego czy raka endometrium. Mutacje w genach MSH2 i MLH1 mogą wpływać na ryzyko rozwoju guzów mózgu. Diagnostyka guzów mózgu u pacjentów z zespołem Lyncha wymaga specjalistycznej opieki neurologicznej i onkologicznej.

Zmiany skórne typu Muir-Torre (nowotwory gruczołów łojowych)

Zespół Lyncha może manifestować się również zmianami skórnymi typu Muir-Torre, które obejmują nowotwory gruczołów łojowych, takie jak gruczolaki łojowe i raki kolczystokomórkowe skóry. Występowanie tych zmian skórnych u osoby z rodzinną historią raka jelita grubego lub innych nowotworów związanych z zespołem Lyncha jest wskazaniem do badań genetycznych.

Ryzyko rozwoju raka w zależności od genu

Ryzyko rozwoju nowotworów w zespole Lyncha zależy od konkretnego zmutowanego genu. Niektóre mutacje wiążą się z wyższym ryzykiem określonych nowotworów, na przykład:

• Najwyższe ryzyko zachorowania na raka jelita grubego występuje u osób z mutacjami w genach MLH1 i MSH2.
• Mutacje w genie MSH6 wiążą się z nieco niższym ryzykiem raka jelita grubego, ale wyższym ryzykiem raka endometrium.

Osoby z mutacjami w genie PMS2 mają zwykle najniższe ryzyko zachorowania. Wiedza o tym, jaką masz mutację, pozwala na indywidualne dostosowanie strategii profilaktycznych.

Jakie są typy zespołu Lyncha?

Zespół Lyncha dzieli się na dwa typy. W typie I występuje wyłącznie rak jelita grubego u osób spełniających kryteria amsterdamskie. W typie II zarówno rak jelita grubego, jak i inne nowotwory związane z zespołem Lyncha, takie jak rak endometrium, rak żołądka, rak jajnika, rak jelita cienkiego, rak dróg moczowych i rak mózgu.

Rozróżnienie typów zespołu Lyncha pomaga w ukierunkowaniu diagnostyki i profilaktyki. W praktyce (zwłaszcza gdy nie ma dostępnego materiału z guza) nadal używa się kryteriów takich jak Amsterdam II i zrewidowane kryteria Bethesda.

Kryteria amsterdamskie II

Kryteria amsterdamskie II to zestaw wytycznych klinicznych, który pomaga w identyfikacji rodzin z podejrzeniem zespołu Lyncha. Według nich w rodzinie musi być co najmniej trzech krewnych z rakiem związanym z zespołem Lyncha, przy czym jeden z nich musi być krewnym pierwszego stopnia w stosunku do pozostałych dwóch. Przynajmniej dwa następujące po sobie pokolenia muszą być dotknięte zespołem Lyncha. Co najmniej jeden przypadek raka musi być zdiagnozowany przed 50. rokiem życia oraz należy wykluczyć zespół polipowatości rodzinnej.

Badanie niestabilności mikrosatelitarnej

Badanie niestabilności mikrosatelitarnej (MSI) jest jednym z testów diagnostycznych stosowanych w podejrzeniu zespołu Lyncha. Mikrosatelity to krótkie, powtarzalne sekwencje DNA, bardzo podatne na błędy podczas replikacji.

W przypadku osób z zespołem Lyncha, ze względu na mutacje w genach naprawy DNA, mikrosatelity w komórkach nowotworowych wykazują niestabilność, czyli zmiany w długości. Badanie MSI polega na porównaniu długości mikrosatelitów w tkance nowotworowej i zdrowej. Wysoka niestabilność mikrosatelitarna (MSI-H) wskazuje na zespół Lyncha.

Wytyczne Bethesda

Wytyczne Bethesda to zbiór rekomendacji dotyczących testowania guzów jelita grubego pod kątem niestabilności mikrosatelitarnej (MSI), które pomagają w identyfikacji osób z podejrzeniem zespołu Lyncha. Obejmują kryteria kliniczne, takie jak:

• wiek zachorowania na raka jelita grubego poniżej 50. roku życia,
• występowanie synchronicznych lub metachronicznych nowotworów* związanych z zespołem Lyncha,
• występowanie raka jelita grubego z naciekiem limfocytarnym,
• obecność cech MSI-H w badaniu immunohistochemicznym u pacjenta zdiagnozowanego poniżej 60. r. ż.
• rak jelita zdiagnozowany u pacjenta, którego co najmniej jeden krewny pierwszego stopnia cierpi na nowotwór związany z zespołem Lyncha, przy czym jeden z tych nowotworów został zdiagnozowany przed ukończeniem 50. roku życia,
• rak jelita grubego zdiagnozowany u pacjenta, u którego co najmniej dwóch krewnych pierwszego lub drugiego stopnia cierpi na nowotwór związany z zespołem Lyncha, niezależnie od wieku

Spełnienie jednego lub więcej kryteriów Bethesda kwalifikuje guza do badania MSI.

* Synchroniczne nowotwory pojawiają się w tym samym czasie co ognisko pierwotne nowotworu (lub do dwóch miesięcy po rozpoznaniu pierwotnego nowotworu). Natomiast metachroniczne nowotwory występują po usunięciu pierwotnego ogniska nowotworu, co oznacza, że pojawiają się w późniejszym czasie.

Objawy zespołu Lyncha

Objawy zespołu Lyncha są różnorodne i zależą od rodzaju nowotworu, który się rozwinął. W przypadku raka jelita grubego mogą wystąpić zmiany w rytmie wypróżnień, krwawienie z odbytu, bóle brzucha i utrata masy ciała. Rak endometrium może objawiać się nieprawidłowymi krwawieniami z dróg rodnych. Inne objawy zależą od umiejscowienia nowotworu. Nie każdy pacjent z zespołem Lyncha musi mieć objawy.

Jak zdiagnozować zespół Lyncha?

Diagnostyka zespołu Lyncha zaczyna się od oceny historii rodziny pod kątem występowania nowotworów. W przypadku podejrzenia HNPCC, na podstawie kryteriów klinicznych, zleca się wykonanie badania genetycznego.

Początkowo robi się badania immunohistochemiczne (IHC) i badania niestabilności mikrosatelitarnej (MSI) z tkanki nowotworowej. Badanie IHC pokazuje brak ekspresji jednego lub kilku białek MMR, natomiast badanie MSI sprawdza, czy guz wykazuje wysoką niestabilność mikrosatelitarną. Według ESMO IHC MMR w raku jelita grubego ma czułość ok. 94% i swoistość ok. 88% oraz wynik silnie koreluje ze statusem MSI [2]. 

Jeśli wyniki sugerują zespół Lyncha, lekarz skieruje pacjenta na badania genetyczne (z wymazu z wnętrza policzka). Celem badań będzie identyfikacja mutacji w genach MLH1, MSH2, MSH6 i PMS2 lub delecję EPCAM.

Bardzo ważny niuans diagnostyczny: nie każdy nowotwór MSI‑H/dMMR oznacza zespół Lyncha! Około 10% raków jelita grubego ma wyciszone MLH1/MSI wskutek somatycznej hipermetylacji promotora MLH1, często z mutacją w genie BRAF V600E – są to przypadki sporadyczne. Dlatego przy utracie MLH1 (samodzielnie lub z PMS2) zaleca się ocenę metylacji MLH1 lub badanie w kierunku mutacji BRAF.

Podobną „ścieżkę” stosuje się w raku endometrium. ESMO wskazuje, że 2-3% raków endometrium jest związane z zespołem Lyncha i także rekomenduje MMR IHC/MSI oraz analizę metylacji MLH1, jeśli obserwuje się utratę MLH1. 

Kto powinien wykonać badania w kierunku zespołu Lyncha?

Badania genetyczne powinny zrobić osoby, u których zdiagnozowano raka jelita grubego przed 50. rokiem życia, a także osoby z niestabilnością mikrosatelitarną (MSI-H) w tkance nowotworowej lub utratą ekspresji białek MLH1, MSH2, MSH6 lub PMS2 w badaniu immunohistochemicznym.

Badania genetyczne w kierunku zespołu Lyncha powinny również rozważyć osoby, których krewni chorowali na raka jelita grubego, endometrium, żołądka, jajnika lub inne nowotwory związane z zespołem Lyncha. Jest to szczególnie ważne, jeśli zachorowania wystąpiły w młodym wieku (poniżej 50 lat).

Badania predykcyjne u osób poniżej 18 r.ż. zwykle się odracza, chyba że w rodzinie były bardzo wczesne zachorowania.

W Polsce poradnictwo genetyczne jest dostępne m.in. w ośrodkach onkologicznych. Do umówienia wizyty potrzebujesz skierowania od lekarza POZ albo specjalisty w placówce mającej kontrakt z NFZ.

Podsumowanie

Zespół Lyncha to dziedziczny zespół zmian genetycznych predysponujący do nowotworów, w szczególności raka jelita, raka endometrium i raka jajnika. Wczesna diagnostyka pozwala na wdrożenie odpowiednich strategii profilaktycznych. A gdy rozwinie się nowotwór, także zwiększyć szanse na uzyskanie skutecznego leczenia i poprawę jakości życia pacjentów z zespołem Lyncha. 

Chcesz poznać metody leczenia konkretnego nowotworu związanego z zespołem Lyncha? Znajdziesz na ten temat mnóstwo informacji w naszej Bazie Wiedzy o Raku.

Autorka: Martyna Piotrowska

Źródła [dostęp na 13.04.2026 r.]:

1. Dominguez-Valentin M, Sampson JR, Seppälä TT, et al. Cancer risks by gene, age, and gender in 6350 carriers of pathogenic mismatch repair variants: findings from the Prospective Lynch Syndrome Database. Genet Med. 2020;22:15–25. doi:10.1038/s41436-019-0596-9. Dostęp: https://www.nature.com/articles/s41436-019-0596-9
2. Stjepanovic N, Moreira L, Carneiro F, et al. ESMO Guidelines Committee. Hereditary gastrointestinal cancers: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2019;30(10):1558–1571. doi:10.1093/annonc/mdz233. PDF: https://www.darmzentrum-bern.ch/fileadmin/darmzentrum/Education/Bible_Class/2022/Hereditary_colorectal_cancer_syndromes__diagnosis_and_management/PIIS0923753419609774.pdf
3. Idos GE, Valle L, Lynch PM, et al. Lynch Syndrome. GeneReviews®. Aktualizowane 4 lutego 2021. Dostęp: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1211/
4. Kempers MJE, Kuiper RP, Ockeloen CW, et al. High colorectal and low endometrial cancer risk in EPCAM deletion-positive Lynch syndrome: a cohort study. Lancet Oncol. 2011. Dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3670774/
5. Burn J, Sheth H, Elliott F, et al. Cancer prevention with aspirin in hereditary colorectal cancer (Lynch syndrome), 10-year follow-up and registry-based 20-year data in the CAPP2 study: a double-blind, randomised, placebo-controlled trial. Lancet. Dostęp: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32534647/
6. Bowel Cancer UK. CaPP3: A big step forward in preventing bowel cancer for people with Lynch syndrome. 2025. Dostęp: https://www.bowelcanceruk.org.uk/news-and-blogs/research-blog/cancer-prevention-project-3-trial-results/
7. Dominguez-Valentin M, Sampson JR, Seppala TT, ten Broeke SW, Plazzer JP, Nakken S et al. Cancer risks by gene, age, and gender in 6350 carriers of pathogenic mismatch repair variants: findings from the Prospective Lynch Syndrome Database. Genetics in Medicine. 2020 Jan;22(1):15-25. Dostęp: https://research.rug.nl/en/publications/cancer-risks-by-gene-age-and-gender-in-6350-carriers-of-pathogeni/
8. Dominguez-Valentin M, Haupt S, Seppälä TT, et al. Mortality by age, gene and gender in carriers of pathogenic mismatch repair gene variants receiving surveillance for early cancer diagnosis and treatment: a report from the prospective Lynch syndrome database. EClinicalMedicine. 2023 Mar 20;58:101909. Dostęp: Mortality by age, gene and gender in carriers of pathogenic mismatch repair gene variants receiving surveillance for early cancer diagnosis and treatment: a report from the prospective Lynch syndrome database – PubMed

Artykuł powstał przy wsparciu firmy MSD Polska sp. z o.o.