Leczenie zespołu Lyncha

Leczenie zespołu Lyncha nie jest leczeniem przyczynowym, ponieważ nie da się wyleczyć mutacji genu w każdej komórce organizmu pacjenta.

Leczenie osób z zespołem Lyncha koncentruje się na dwóch głównych obszarach: profilaktyce nowotworów oraz celowanym leczeniu nowotworów, jeśli już się rozwiną.

Spis treści:

Jak wygląda profilaktyka w zespole Lyncha?

Osoby z zespołem Lyncha wymagają regularnych badań profilaktycznych. Wśród tych badań są: kolonoskopia, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, USG przezpochwowe i biopsja endometrium u kobiet.

Choć zespół Lyncha warunkują geny, styl życia nadal ma znaczenie dla zdrowia ogólnego i ryzyka zachorowania. W praktyce najczęściej omawia się: niepalenie, ograniczenie alkoholu, aktywność fizyczną, utrzymanie prawidłowej masy ciała i dietę sprzyjającą zdrowiu jelit. 

Profilaktyka raka jelita grubego związanego z zespołem Lyncha

Europejskie wytyczne zalecają zwykle kolonoskopię co 1-2 lata, z rozpoczęciem około 25 r.ż. dla pacjentów z mutacjami MLH1/MSH2 i około 35 r.ż. dla pacjentów, u których wykryto mutacje MSH6/PMS2 (albo 5 lat wcześniej niż wiek zachorowania najmłodszego członka rodziny, jeśli zachorowania były wczesne) [2].

Europejskie Towarzystwo Onkologii Medycznej (ESMO) podkreśla, że kolonoskopie wykonywane nawet co 3 lata wiążą się ze spadkiem zachorowalności na raka jelita o ok. 62% i śmiertelności o ok. 66%. Częstsze badania to wcześniejsze stadium wykrycia nowotworu i spadek śmiertelności do nawet ok. 72% [2].

Czasem zaleca się profilaktyczne usunięcie części jelita. Dotyczy to na przykład sytuacji gdy guz pojawił się już w jednej części i ryzyko nawrotu w innej jest zbyt duże. Jednak u pacjentów, którzy regularnie wykonują kolonoskopię, zwykle nie jest to potrzebne.

Badanie CAPP2 wykazało, że codzienne przyjmowanie 600 mg aspiryny przez co najmniej 2 lata znacząco obniża ryzyko zachorowania na raka jelita grubego u osób z zespołem Lyncha (o 35%) [5]. Badanie CAPP3 udowodniło, że dawka 75–100 mg jest równie skuteczna [6].

W praktyce decyzja o przyjmowaniu aspiryny powinna uwzględniać m.in. ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego, inne leki i choroby. To temat do omówienia z lekarzem.

Profilaktyka nowotworów kobiecych związanych z zespołem Lyncha

U osób z wysokim ryzykiem genetycznym, które zakończyły plany prokreacyjne, można rozważyć profilaktyczne usunięcie macicy i jajników. Zabieg ten znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia nowotworu.

W praktyce klinicznej zwraca się uwagę na czujność objawową (szczególnie: nieprawidłowe krwawienia) oraz plan kontroli ginekologicznych. ESMO rekomenduje coroczne badanie ginekologiczne, USG przezpochwowe, badania markera nowotworowego CA‑125 i biopsję endometrium od 30-35 r.ż. [2].

Profilaktyka nowotworów układu pokarmowego związanych z zespołem Lyncha

ESMO podkreśla, że nie ma jednoznacznych dowodów na to, że każdy pacjent z zespołem Lyncha potrzebuje gastroskopii. Rekomenduje natomiast rozważenie badania w kierunku obecności i leczenia Helicobacter pylori u wszystkich nosicieli mutacji [2]. Gastroskopię kontrolną można rozważyć u osób z rodzinami obciążonymi rakiem żołądka albo w regionach o wysokiej zapadalności, co 1-3 lata, od 30–35 r.ż. [2].

Rutynowe badanie przesiewowe jelita cienkiego (np. kapsułka endoskopowa) nie jest zwykle zalecane. Takie badanie daje dużo wyników fałszywie dodatnich i jest kosztowne [2].

ESMO dopuszcza monitorowanie trzustki (MRI i/lub EUS co roku) u osób z zespołem Lyncha, które mają krewnego I stopnia z rakiem trzustki, z zastrzeżeniem, że dowody na skuteczność tej strategii są ograniczone [2].

Profilaktyka nowotworów układu moczowego związanych z zespołem Lyncha

Wytyczne ESMO zwracają uwagę, że cytologia moczu ma niską czułość (ok. 29%) i dużo fałszywie dodatnich wyników, a korzyść jest niepewna. Dlatego rutynowe badania przesiewowe układu moczowego rekomenduje się tylko w ramach badań naukowych [2].

W praktyce część zespołów i tak omawia z pacjentem strategie „minimalne” (np. regularne badanie ogólne moczu, czujność na krwiomocz) [2].

Jak wygląda leczenie nowotworów u osób z zespołem Lyncha?

Jeśli w wyniku mutacji dojdzie do rozwoju raka, leczenie zależy od jego typu i stadium zaawansowania. Zwykle jednak obejmuje chirurgię, chemioterapię, radioterapię i immunoterapię, które uwzględniają specyfikę genetyczną. 

W przypadku raka jelita grubego często stosuje się rozszerzoną resekcję (np. subtotalną kolektomię), ponieważ ryzyko wystąpienia kolejnego ogniska nowotworu w pozostałej części jelita jest bardzo wysokie.

Guzy związane z niestabilnością mikrosatelitarną doskonale odpowiadają na inhibitory punktów kontrolnych. Leki te mobilizują układ odpornościowy do walki z nowotworem i są stosowane zwłaszcza w zaawansowanych stadiach.

Jakie znaczenie dla leczenia immunoterapią ma MSI-H?

Pembrolizumab jest obecnie standardem leczenia pierwszej linii dla pacjentów z przerzutowym rakiem jelita grubego (mCRC) o statusie MSI-H/dMMR. Immunoterapia w tej grupie chorych znacząco wydłuża przeżycie wolne od progresji (PFS) w porównaniu z tradycyjną chemioterapią.

Pembrolizumab wykazuje skuteczność w różnych typach guzów litych dMMR/MSI-H. Dzięki temu został zaakceptowany jako terapia celowana, która może być stosowana niezależnie od lokalizacji narządowej nowotworu.

W Europie immunoterapia, w tym leki takie jak dostarlimab i pembrolizumab, jest rekomendowana w leczeniu zaawansowanego lub nawrotowego raka endometrium z dMMR, który postępuje po wcześniejszej chemioterapii. Dostarlimab może być również stosowany w połączeniu z chemioterapią jako leczenie pierwszej linii.

Poza pembrolizumabem europejskie wytyczne wskazują na korzyści ze stosowania niwolumabu (często w kombinacji z ipilimumabem) u pacjentów z zaawansowanymi nowotworami dMMR.

Zarówno pembrolizumab, jak i niwolumab w połączeniu z ipilimumabem są dostępne w Polsce w programie lekowym B.4 dla pacjentów z rakiem jelita grubego z MSI-H. W programie lekowym B.148 (Leczenie chorych na raka endometrium) Ministerstwo Zdrowia finansuje leczenie chorych z MSI-H dostarlimabem, durwalumabem i pembrolizumabem w skojarzeniu z innymi lekami w I linii leczenia systemowego oraz dostarlimabem lub pembrolizumabem w monoterapii w kolejnej linii leczenia.

Czym są guzy Lynch-like

ESMO podkreśla problem przypadków „Lynch‑like”: guzy wyglądają jak dMMR/MSI‑H, ale nie znajduje się mutacji germinalnej. W 50-70% takich sytuacji można wykryć bialleliczne mutacje somatyczne tłumaczące wynik guza, co zmienia podejście do rodziny i intensywności nadzoru [2].

Jakie są rokowania dla osób z zespołem Lyncha?

Obecnie rokowania oceniane są jako dobre, głównie dzięki skuteczności programów nadzoru i wczesnego wykrywania nowotworów. Kluczowym czynnikiem wpływającym na przeżywalność jest regularna kolonoskopia, która pozwala wykryć raka jelita grubego na wczesnym, wyleczalnym etapie.

Dla najczęstszych nowotworów związanych z zespołem Lyncha 10-letnie przeżycie przekracza 80% [7]. W przypadku nowotworów zdiagnozowanych przed 65. rokiem życia statystyki 10-letniego przeżycia prezentują się następująco:

• rak endometrium: 92%,
• rak jelita grubego: 87% (bez istotnych różnic w zależności od zmutowanego genu),
• rak jajnika: 85%,
• rak odbytnicy: 72%,
• rak górnych dróg moczowych: 73%,
• rak pęcherza moczowego: 71%, 
• rak prostaty: 76%,
• rak przewodów żółciowych: 42%,
• rak żołądka: 63%,
• rak jelita cienkiego: 70%,
• rak trzustki: 17%,
• nowotwory mózgu: 34% [8].

Pacjenci, którzy przeżyli pierwszy nowotwór, mają wysokie ryzyko wystąpienia kolejnego pierwotnego raka (np. 16% ryzyka drugiego raka jelita w ciągu 10 lat).

Podsumowanie

Regularne badania kontrolne radykalnie zmieniają rokowania pacjenta. Mimo dobrych rokowań ogólnych dla raka jelita i endometrium, pacjenci z zespołem Lyncha mierzą się z pewnymi zagrożeniami. Obecnie dzięki skutecznej kontroli jelita grubego, więcej zgonów u osób z zespołem Lyncha (szczególnie u nosicieli mutacji MSH2) wynika z nowotworów pozajelitowych, dla których nadzór jest mniej efektywny.

Autorka: Martyna Piotrowska

Źródła [dostęp na 14.04.2026 r.]:

1. Dominguez-Valentin M, Sampson JR, Seppälä TT, et al. Cancer risks by gene, age, and gender in 6350 carriers of pathogenic mismatch repair variants: findings from the Prospective Lynch Syndrome Database. Genet Med. 2020;22:15–25. doi:10.1038/s41436-019-0596-9. Dostęp: https://www.nature.com/articles/s41436-019-0596-9
2. Stjepanovic N, Moreira L, Carneiro F, et al. ESMO Guidelines Committee. Hereditary gastrointestinal cancers: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Ann Oncol. 2019;30(10):1558–1571. doi:10.1093/annonc/mdz233. PDF: https://www.darmzentrum-bern.ch/fileadmin/darmzentrum/Education/Bible_Class/2022/Hereditary_colorectal_cancer_syndromes__diagnosis_and_management/PIIS0923753419609774.pdf
3. Idos GE, Valle L, Lynch PM, et al. Lynch Syndrome. GeneReviews®. Aktualizowane 4 lutego 2021. Dostęp: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1211/
4. Kempers MJE, Kuiper RP, Ockeloen CW, et al. High colorectal and low endometrial cancer risk in EPCAM deletion-positive Lynch syndrome: a cohort study. Lancet Oncol. 2011. Dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3670774/
5. Burn J, Sheth H, Elliott F, et al. Cancer prevention with aspirin in hereditary colorectal cancer (Lynch syndrome), 10-year follow-up and registry-based 20-year data in the CAPP2 study: a double-blind, randomised, placebo-controlled trial. Lancet. Dostęp: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32534647/
6. Bowel Cancer UK. CaPP3: A big step forward in preventing bowel cancer for people with Lynch syndrome. 2025. Dostęp: https://www.bowelcanceruk.org.uk/news-and-blogs/research-blog/cancer-prevention-project-3-trial-results/
7. Dominguez-Valentin M, Sampson JR, Seppala TT, ten Broeke SW, Plazzer JP, Nakken S et al. Cancer risks by gene, age, and gender in 6350 carriers of pathogenic mismatch repair variants: findings from the Prospective Lynch Syndrome Database. Genetics in Medicine. 2020 Jan;22(1):15-25. Dostęp: https://research.rug.nl/en/publications/cancer-risks-by-gene-age-and-gender-in-6350-carriers-of-pathogeni/
8. Dominguez-Valentin M, Haupt S, Seppälä TT, et al. Mortality by age, gene and gender in carriers of pathogenic mismatch repair gene variants receiving surveillance for early cancer diagnosis and treatment: a report from the prospective Lynch syndrome database. EClinicalMedicine. 2023 Mar 20;58:101909. Dostęp: Mortality by age, gene and gender in carriers of pathogenic mismatch repair gene variants receiving surveillance for early cancer diagnosis and treatment: a report from the prospective Lynch syndrome database – PubMed